Verborgen achtergrondtoepassingen beheren
Systeemvertragingen hebben meestal een duidelijke oorzaak. Ventilatoren draaien sneller, applicaties aarzelen met het openen en de reactiesnelheid daalt, zelfs als er niets duidelijks op het scherm te zien is. Hoewel er meerdere oorzaken kunnen zijn, is één van de meest voorkomende oorzaken dat achtergrondapplicaties stilletjes CPU-tijd en geheugen verbruiken.
Linux biedt via grafische hulpmiddelen die in moderne desktopomgevingen zijn ingebouwd, uitgebreide controle over achtergrondactiviteiten. Met een paar klikken kun je zien wat er draait, beslissen wat actief moet blijven en voorkomen dat onnodige applicaties automatisch worden gestart.
Alle achtergrondprocessen die op dit moment actief zijn identificeren
Je kunt niet controleren wat je niet kunt zien, dus het eerste wat we moeten doen is een lijst maken van alle achtergrondapps of -processen die op dit moment actief zijn. Gelukkig zijn er ingebouwde tools in Linux die hiervoor zijn ontworpen. Op GNOME-desktops kun je Systeembronnen gebruiken, terwijl KDE Plasma gebruik maakt van Systeemmonitor. Met deze tools kun je in realtime zien wat er op dit moment allemaal draait.
Open gewoon je startmenu en zoek naar Systeemmonitor. Zodra het programma is opgestart, ga je direct naar het onderdeel Processen. Op dit scherm vind je een lijst van alle actieve processen, inclusief achtergrondservices. Je ziet kolommen met informatie over CPU-gebruik, geheugenverbruik, internetgebruik en soms ook schijfactiviteit.
Op het eerste gezicht kan de lijst overweldigend lijken. Geen paniek: veel vermeldingen horen bij de kernsystemen en moeten ongemoeid blijven. Je hoeft zich enkel te richten op de applicaties die je herkent, vooral op de bekende apps die blijven draaien zonder zichtbare vensters. Deze apps blijven vaak actief, zelfs als je ze niet gebruikt.
Om het overzicht te behouden kan je de processen sorteren op geheugen- of CPU-gebruik. Klik op de kolomkop Geheugen en de apps die het meeste geheugen gebruiken, verschijnen bovenaan. Met deze eenvoudige handeling zie je welke achtergrondapps de meeste bronnen verbruiken.
Sommige systeemmonitors groeperen processen ook per gebruiker. Dit overzicht helpt om systeemservices te onderscheiden van door de gebruiker gestarte apps. Houd het bij gebruikersprocessen, tenzij je precies weet wat een systeemservice doet.
In de Systeemmonitor van KDE Plasma geef je gebruikers van de processen als volgt weer.
Open het menu Meer acties (knop met drie punten rechts bovenaan het venster).
Start de opdracht Kolommen configureren....
Scroll in de lijst met weer te geven kolommen naar beneden en activeer bij Gebruikersnaam de optie Alleen tekst.
Bevestig de aanpassing met de knop .
Je kunt een kolom terug snel verbergen door met de rechter muisknop te klikken op de kolomtitel en de opdracht Verbergen uit te voeren.
Sluit of Stop onnodige achtergrondprocessen
Zodra je een achtergrondapp hebt geïdentificeerd die veel bronnen verbruikt, is de volgende stap om deze te stoppen. Met Systeemmonitor kun je met een rechtermuisklik op een proces verschillende opties selecteren, zoals het stoppen van processen, het beëindigen van processen en meer. Hieronder vind je ook de optie Proces beëindigen, waarmee je een verzoek om het sluiten van de app kunt versturen.
Als voorbeeld (zie afbeelding) ga ik Firefox die veel bronnen verbruikt door het afspelen van een YouTube video beëindigen.
De opdracht moet in een daaropvolgend dialoogvenster wel bevestigd worden.
Als een proces de aanvraag om te stoppen negeert, kun je de opdracht Geforceerd beëindigen (KILL) gebruiken, waarmee het proces gedwongen wordt afgesloten. Hierbij is het echter belangrijk om zorgvuldig te selecteren. Laat processen met onbekende namen, evenals processen zoals systeemservices, daemons of kerncomponenten met rust. Met andere woorden: wees voorzichtig.
Sommige desktopomgevingen bieden ook snelle app-bedieningsmogelijkheden in de systeembalk. Klik met de rechtermuisknop op de pictogrammen en je kunt opdrachten vinden zoals Sluiten of Stoppen. Deze apps in de systeembalk werken vaak onopvallend op de achtergrond en maken nooit hun aanwezigheid kenbaar.
Voorkom dat apps automatisch starten
Zodra je de oorzaak van het probleem hebt vastgesteld, kun je voorkomen dat deze automatisch wordt gestart wanneer je opstart. Linux-desktopomgevingen hebben een opstartbeheerder waarmee je kunt bepalen welke apps automatisch worden gestart wanneer je inlogt.
In KDE vind je in de Systeeminstellingen daarvoor het onderdeel Autostart.
Zodra je de opstartbeheerder opent, zie je een lijst met apps die tijdens het inloggen worden gestart. Deze apps starten onopgemerkt en verbruiken bronnen, zelfs voordat je ze gebruikt. Bekijk de lijst zorgvuldig en schakel de apps uit die je niet direct na het inloggen hoeft te gebruiken.
Wees voorzichtig met systeemgerelateerde items. Hardware-services, hulpmiddelen voor toegankelijkheid, invoermethoden en grafische hulpprogramma’s moeten vaak automatisch worden gestart om een goede werking van het systeem te garanderen. Laat deze ingeschakeld staan, tenzij je precies weet wat ze doen.
Nadat je de opstartlijst hebt opgeschoond, start je de computer een keer opnieuw op. Veel gebruikers merken meteen dat de opstarttijd korter is en dat er minder achtergrondactiviteit is.
Controleer de app-specifieke opstartinstellingen
Sommige applicaties verschijnen niet in de lijst met opstartprogramma’s omdat ze hun eigen opstartgedrag beheren. In dergelijke gevallen moet je de app zelf openen en in de Instellingen of Voorkeuren kijken. Apps zoals Discord, Steam, Zoom en Telegram hebben vaak standaard opties voor het opstarten ingeschakeld. Het uitschakelen van het opstartgedrag binnen de app is soms de enige manier om te voorkomen dat ze op de achtergrond blijven draaien.
Controleer regelmatig het gebruik van de systeembronnen
Het opschonen van achtergrondapps is geen eenmalige taak. Regelmatige controle helpt ervoor te zorgen dat er later geen nieuwe problemen ontstaan. Je hoeft niet steeds een volledig systeemmonitorprogramma te openen. De meeste Linux-desktopomgevingen maken het mogelijk om kleine systeemmonitoren direct aan het systeemvak of het bureaublad toe te voegen.
In KDE Plasma kunnen ingebouwde widgets zoals Totaal CPU-gebruik en Geheugengebruik aan het paneel of aan het bureaublad worden toegevoegd om grafieken in real-time weer te geven van de CPU- en RAM-activiteit. Er zijn ook widgets beschikbaar voor schijf- en netwerkactiviteit.
In KDE kan je widgets als volgt installeren.
- Klik met de rechter muisknop op het bureaublad en start de opdracht Bewerkingsmodus ingaan.
- Klik op de knop .
- Zoek naar de gewenste widget.
- Sleep de gewenste widget naar het bureaublad of het systeemvak.
- Klik op de knop .
Hieronder twee monitors op het bureaublad.
En veel compacter (en dus minder storend) in het systeemvak. Als je een monitor widget met de muis aanwijst, verschijnt een gedetailleerder overzicht.
Widgets verwijderen
- Start opnieuw met een rechter muisklik op het bureaublad de opdracht Bewerkingsmodus ingaan.
- Naargelang je een widget op het bureaublad of in het systeemvak wilt verwijderen:
- Om een bureaublad widget te verwijderen, wijs je deze met de muis aan.
Er verschijnt een zijbalkje waarmee je onder andere de widget kunt configureren en onderaan met de rodexknop kunt verwijderen. - Om een systeemvak widget te verwijderen, klik je met de rechter muisknop op het pictogram van de widget en start je de opdracht Configuratie van paneel tonen.
Wijs opnieuw met de muis de te verwijderen widget aan en start in het verschenen menu de opdracht Verwijderen uit.
- Om een bureaublad widget te verwijderen, wijs je deze met de muis aan.
- Klik op de knop .